strona internetowa powiatu wołowskiego

Gdy mówimy „stare drzewo”, najczęściej na myśl przychodzi nam stary dąb. To piękne, wiekowe drzewo jest symbolem siły i długowieczności. Dęby to szczególna ozdoba naszego powiatu. Ogromne dęby w okolicach Głębowic dorównują tym z Rogalina, Kórnika czy Antonina. Okazałe dęby pełnią też ważną rolę w ekosystemie, będąc „domem” dla wielu cennych gatunków zwierząt. Warto więc, a nawet trzeba je chronić.

Dębowe dziuple zamieszkują puszczyki i nierzadko nietoperze. Z samymi dębami związany jest również rzadki dzięcioł średni. Z roku na rok ubywa nam starych dębów, a wraz z nimi odchodzą stanowiska dwóch ginących chrząszczy: pachnicy dębowej i kozioroga dobosza. W starych dębach występują także rzadkie ciołki matowe i setki innych owadów. Zachowanie dużych, starych dębów przyczynia się do zachowania tych ginących i rzadkich gatunków, a nasadzanie nowych drzew zapewnia ciągłość rozwoju kolejnych pokoleń tych zwierząt. I takie właśnie działania podjęło w ramach projektu „Przyrodzie i ludziom. Budowa partnerstwa na rzecz ochrony przyrody w gminie” Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „pro Natura”. Jego realizację wspiera Islandia, Lichtenstein i Norwegia poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, a także budżetu Rzeczpospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych. We współpracy z Urzędem Gminy Wińsko wytypowano miejsca nasadzeń pod 100 nowych dębów. Do obsadzeń wykorzystano duże, 3-4 metrowe dęby szypułkowe, które są drzewami rodzimymi i występują w naszym regionie. Sadzone dęby posiadały dobrze rozwinięty system korzeniowy w bryle gleby i dodatkowo były zabezpieczone jutą. Drzewa posadzono w następujących wsiach:

Głębowice – Szkoła Podstawowa w Głębowicach obsadziła skwer wokół szkoły, a drzewa trafiły w miejsce połamanych w czasie ubiegłorocznej wichury kasztanowców. Młodzież przygotowywana przez Księdza Dziekana Jarosława Olejnika do sakramentu bierzmowania posadziła w obrębie gruntów kościelnych 7 dębów jako symbol siedmiu darów Ducha Świętego. Mamy zatem dąb mądrości, rozumu, rady, męstwa, umiejętności, pobożności i bojaźni Bożej. Do Głębowic łącznie trafiło 19 dębów.

Krzelów – w akcję sadzenia dębów zaangażowali się piłkarze z Klubu Sportowego LZS Kometa Krzelów pod kierunkiem pana Adama Hańskiego i posadzili wokół boiska 19 dębów. Każdym z nich zaopiekował się jeden ze sportowców i będą one rosły wraz z młodymi piłkarzami. Mamy nadzieję, że choć jeden z dębów będzie nosił w przyszłości imię jakiegoś słynnego zawodnika.

Orzeszków – Szkoła Podstawowa w Orzeszkowie zasadziła w pobliżu szkoły 4 dęby, a sadzenie zbiegło się z przygotowywaniem pięknych palm na Nadzielę Palmową.

Rudawa – Szkoła Podstawowa w Rudawie przygotowała miejsce dla 10 drzew. Być może drzewa te zostaną nazwane na cześć pierwszej powojennej dyrektor szkoły – Dębami Anny Kalinowskiej.

Trzcinica Wołowska – trzy dęby posadzono w Centrum Przyrodniczym PTPP „pro Natura”

Wińsko – 30 dębów zostało przekazanych Stowarzyszeniu „Wzgórza Wińskie”. Przedstawiciele Stowarzyszenia i Zakładu Gospodarki Komunalnej wraz z wędkarzami przygotowują aleję dębową w pobliżu zalewu. Dodatkowo Szkoła Podstawowa i Publiczne Gimnazjum z Wińska posadziły szpaler 15 dębów w obrębie podwórza szkolnego.

Jak podkreślają przedstawiciele „pro Natury” stare dęby stanowią dom dla wielu rzadkich i chronionych organizmów i wymagają jedynie zachowania i umożliwienia rozwoju współżyjącym z nimi owadom. – Zastanawianie się, czy chronić dęby czy koziorogi ma znaczenie jedynie w przypadku szczególnie wartościowych drzew ze względów kulturowych bądź krajobrazowych. Dla ochrony zarówno drzew i owadów ważne jest, by zapewnić odpowiednią liczbę dębów na przyszłość i pozwolić przyrodzie by rządziła się własnymi prawami – dodają przyrodnicy. Apelują także do wszystkich służb odpowiedzialnych za opiekę nad starymi alejami i drzewami, aby wyjątkowo starannie podchodzić do pielęgnacji starych dębów. Ostrożnie podkrzesywać gałęzie – tylko te, które rzeczywiście przeszkadzają w ruchu pojazdów lub zagrażają przechodniom – pozostawiając ich jak najwięcej w koronie drzewa. Podobnie, podejmując decyzję o wycince należy sprawdzić, czy dane drzewo jest zasiedlane przez gatunki objęte ochroną i czy rzeczywiście istnieje konieczność wycinki. Należy pamiętać, że stare usychające dęby są istotnym siedliskiem dla rozwoju pachnicy i kozioroga, które znajdują się na listach gatunków zagrożonych w skali Europy, a wycinka takich drzew jest jednoznaczna ze zniszczeniem danego stanowiska i zabiciem wielu osobników podlegającego ochronie gatunku.

Dlatego właśnie celem projektu „Przyrodzie i ludziom. Budowa partnerstwa na rzecz ochrony przyrody w gminie” jest skuteczna ochrona wartości przyrodniczych na terenie gminy Wińsko we współpracy z samorządem oraz społecznością lokalną. Gmina Wińsko, podobnie jak cały powiat wołowski, stanowi bogaty przyrodniczo teren obfitujący w szereg cennych gatunków i siedlisk. Przez jej obszar przebiegają granice trzech ostoi Natura 2000 (Dolina Łachy, Odrzańskie Łęgi, Dębniańskie Mokradła). PTPP „pro Natura” od ponad 10 lat prowadzi działania na rzecz ochrony przyrody na naszym terenie. Posiada m.in. około 200 hektarów łąk i terenów podmokłych, którymi opiekuje się zgodnie z potrzebami przyrody. Projekt „Przyrodzie i ludziom” zakłada m.in. wypracowanie systemu zarządzania terenami Towarzystwa i poszerzenie współpracy z prywatnymi właścicielami terenów przyrodniczo cennych, w czym pomogą specjaliści z doświadczonej w tym zakresie organizacji Suffolk Wildlife Trust z Wielkiej Brytanii. Wyznaczane są tereny i obiekty istotne dla ochrony przyrody i krajobrazu gminy Wińsko oraz podejmowane są działania dla ich zachowania. Do współpracy zaproszeni zostali wszyscy mieszkańcy gminy – zwłaszcza rolnicy, leśnicy, wędkarze, myśliwi, nauczyciele i uczniowie oraz inne osoby zainteresowane przyrodą. Chętni uczniowie z wszystkich sześciu szkół z terenu gminy prowadzą obserwacje w celu zlokalizowania występowania wybranych gatunków (m.in. kozioroga dębosza, żurawia, czajki, dymówki, brzegówki, zimorodka, żołny, nietoperzy i storczyków). Pomogą im w tym przygotowane przez Towarzystwo ulotki o poszczególnych gatunkach, formularze i mapa. Po podsumowaniu zgromadzonych informacji nastąpi etap działań z udziałem uczniów (m.in. rozwieszanie budek dla nietoperzy, sadzenie dębów dla koziorogów, wieszanie podstaw pod gniazda dla jaskółek dymówek). Prócz konkretnych efektów przyrodniczych w postaci odtworzenia siedlisk i pomocy określonym gatunkom zwierząt i roślin projekt, wg założeń jego autorów, ma przynieść także wzrost zainteresowania przyrodą i świadomości potrzeby jej ochrony wśród społeczności lokalnej.

Bezcenni mieszkańcy starych dębów

Pachnica dębowa Osmoderma eremita – to duży, czarny chrząszcz z rodziny poświętnikowatych. Rójka (okres godowy owadów) dorosłych osobników odbywa się latem, a samice składają jaja w próchniejącym drewnie, gdzie rodzą się larwy. Żerują one w czynnym próchnie przez ponad 3 lata, a następnie przepoczwarzają się i latem opuszczają swe ciemne dziuple. Oprócz dębów zasiedlają czasem wiekowe lipy, wierzby, buki, jabłonie oraz graby i wiązy. Dorosłe chrząszcze prowadzą bardzo skryty tryb życia. Natomiast ich występowanie stosunkowo łatwo stwierdzić na podstawie szczególnych odchodów pozostawianych w próchnie.

Kozioróg dębosz Cerambyx cerdo – to największy Polski chrząszcz z rodziny kózkowatych. Dorosłe osobniki dorastają nawet do 6,5 centymetra, a czułki samców przekraczają półtora raza długość ich ciała. Jest to gatunek wybitnie związany z dębami. Dorosłe osobniki wczesnym latem, najczęściej na przełomie czerwca i lipca wychodzą z korytarzy w starych dębach i rozpoczyna się rójka. Następnie składają w szczelinach kory jaja, z których rozwijają się larwy. Drążą one chodniki przez 2-3 lata w drewnie, po czym przepoczwarzają się w dorosłe osobniki, by znów rozpocząć ten długoletni cykl. Do rozrodu wybierają dęby duże i nasłonecznione. Temperatura przyśpiesza bowiem rozwój larw. Chodniki drążone przez larwy kozioroga zamieszkuje chrząszcz z rodziny jelonkowatych – ciołek matowy.